O falecemento de Xosé Manuel Beiras Torrado (Santiago de Compostela, 1936 – Brión, 8 de outubro de 2026) aos 90 anos non só despide ao político de maior liderazgo no nacionalismo galego, senón tamén ao intelectual e ao investigador ao que se atribúe a reinterpretación radical do fenómeno migratorio galego. Na súa obra `O atraso económico da Galiza´, que publicou no ano 1972, desmontou a visión tradicional que identificaba á diáspora galega coa aventura, co minifundio e mesmo coa resignación do pobo.
Con apoio nas teorías da dependencia e nas lecturas de autores como Albert Memmi, demostrou que a emigración non era un fenómeno natural, senón a consecuencia dunha “economía subordinada”. Na decisión de abandonar o país non mandaba o espírito aventureiro ou o simple desexo de coñecer novos mundos e probar fortuna lonxe da casa. Non, na análise de Beiras as razóns eran outras: fame, falta de emprego, asimetría de prezos agrícolas, deseño centralista do mercado nacional, aproveitamento da forza de traballo desde as economías máis desenvolvidas... Eran tempos nos que Galicia exportaba un gran caudal de man de obra barata, que foi aproveitada polos focos industriais de España, Europa e América para xerar riqueza forxada desde o esforzo diario de milleiros de traballadores galegos.
As múltiples xeracións de éxodo galego cobran explicación no pensamento e nas verbas que o Beiras profesor, investigador e escritor transmite no citado ensaio que saiu á luz hai más de medio século: “Dende un punto de vista ético, a emigración galega significa a negación constante do dereito máis elemental da persoa: o dereito á propia vida no propio país. Dende un punto de vista político, supón a renuncia á révolta”.
O fundador do BNG foi así mesmo un enérxico e inesgotable crítico dos usos e xiros do Censo Electoral de Residentes Ausentes (CERA). Cada vez que cruzaba o Atlántico ou cando visitaba os centros galegos espallados por Europa rexeitaba a captación de votos sen un control censual rigoroso e, fronte ao modelo das “sacas de votos”, defendeu que os galegos o exterior precisan menos (ou nengunha) tutela política e moitos máis dereitos cívicos e lazos culturais reais.
Os momentos clave dunha biografía con carácter:
- Desde a clandestinidade: Beiras foi nexo de unión entre o galeguismo histórico de preguerra e os movementos de masas de finais do século XX.
- O Beiras fundador: Cofundou o Partido Socialista Galego (PSG) en 1963 e, tras a crise das primeiras eleccións democráticas, foi o artífice principal da creación do Bloque Nacionalista Galego (BNG) na asemblea de Riazor de 1982.
- Crecemento do BNG: Baixo a portavocía nacional de Xosé Manuel Beiras, o BNG experimentou un ascenso sostido ata converterse en 1997 na segunda forza política de Galicia con 18 deputados, desprazando o PSdeG-PSOE e situándose como a alternativa directa ao goberno de Manuel Fraga.
- A zapatada de 1993: En xaneiro de 1993 protagonizou un dos episodios máis icónicos da historia parlamentaria española cando golpeou co seu zapato o escano de Manuel Fraga, emulando o xesto de Nikita Khrushchev na ONU, en protesta pola reforma do regulamento que asfixiaba ós grupos minoritarios.
- A escisión de Amio e AGE (2012): As discrepancias insalvables coa corrente hexemónica do BNG (a UPG) fixeron a Beiras abandonar o Bloque en 2012 e fundar Anova-Irmandade Nacionalista. Impulsou a coalición Alternativa Galega de Esquerda (AGE) xunto á Esquerda Unida de Yolanda Díaz, acadando nove escanos e anticipando a fórmula que despois empregarían Podemos e as mareas municipalistas de 2015.
